Γράφει η Γεωργία Ρετετάκου
Η Σοφία Βόϊκου έχει το χάρισμα να ξετρυπώνει άγνωστες ή λιγότερο γνωστές ιστορίες από τις άπειρες που έχει να αναδείξει ο λαός μας στα πολλά χρόνια της πολύπαθης ιστορίας του. Έτσι λοιπόν στο τελευταίο της μυθιστόρημα "Το κορίτσι της ντροπής " ασχολείται με μια συγκλονιστική ιστορία αφιερωμένη στις παράπλευρες συνέπειες του πολέμου αποτυπωμένες στα μάτια και στην ψυχή παιδιών που επωμίστηκαν τα λάθη της ιστορίας και στιγματίστηκαν από τις ενέργειες και τις αποφάσεις των γονιών τους.
Η Βιολέτα είναι ένα νέο κορίτσι γεμάτο ζωή. Ένα κορίτσι που βλέπει την ζωή του να μπαίνει σε ένα άλλο μονοπάτι αυτό του Πολέμου. Η Εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα μετατρέπει την ζωή της -όπως όλων των Ελλήνων- σε κόλαση. Η Βιολέτα όμως θέλει να ζήσει. Δεν θέλει να πεινάσει ούτε να πεθάνει, Ο πόλεμος αυτός δεν είναι δικός της για να θυσιάσει τα νιάτα της.
Ο Γκούσταβ είναι δεκανέας του Χιτλερικού στρατού. Ακολουθεί πιστά, αλλά όχι φανατικά την ναζιστική ιδεολογία. Θα βρεθεί στην Αθήνα ακολουθώντας απλά το καθήκον του σαν Γερμανός στρατιώτης που είναι αναγκασμένος να βαδίσει επάνω σε διαταγές. Όταν ο Γκούσταβ θα συναντήσει την Βιολέτα ο κόσμος του και ο κόσμος της θα αποκτήσουν μια άλλη ουσία, Ένα άλλο νόημα που θα αποκλείσει την φρίκη τον πόνο και τον φόβο. Ο έρωτας θα μπλεχτεί με την ανάγκη. Η αγάπη με την επιβίωση. Με έντονες περιγραφές, με δυνατές φράσεις αποκαλύπτεται όλο σκηνικό της ενοχής και της σιωπηρής επίπληξης, που σκεπάζει αυτή την σχέση. Τα ενοχλητικά μισόλογα, τα κατεβασμένα βλέμματα. Τα ψεύτικα χαμόγελα. Η προσωρινή ευχαριστία που όμως δεν γίνεται ποτέ ευγνωμοσύνη. Η Βιολέτα και ο Γκουστάβ δεν θα είναι ποτέ ίδιοι μετά από αυτή την σχέση,
2004 η Λένη και ο Γιόχαν ζουν σε ένα χωριό της Ολλανδίας. Αγαπημένο ζευγάρι, χωρίς παιδιά. Με μια έντονη θλίψη να κυριαρχεί στις ψυχές τους νιώθουμε έντονα το καζάνι των συναισθημάτων τους έτοιμο να ξεχυθεί δίνοντας φως στην προσωπική τους ιστορία. Μια ιστορία που θα αρχίζει να παίρνει μορφή την στιγμή που η Λένη θα λάβει ένα γράμμα απο την Ελλάδα. Ένα γράμμα που θα της ξαναθυμίσει την τραγική ιστορία των παιδικών της χρόνων. Αλλά κυρίως θα την φέρει μπροστά στις κρυφές, συγκλονιστικές και τεράστιες διαστάσεις μιας ιστορίας που ποτέ δεν είχε σκεφτεί και προβλέψει τις αληθινές και βαθιές ρίζες των όσων έζησε. Θα ακολουθήσει την πρόκληση- πρόσκληση να ξαναγυρίσει στην γειτονιά των παιδικών της χρόνων και να έρθει κατάφατσα με όσα την απέρριψαν; Με όσα την στιγμάτισαν και με όσα την πλήγωσαν; Η πάλη με τον εαυτό της δυνατή και σκληρή βγάζει στο φως μια έντονη παράλληλη σκιά και για την ζωή του συζύγου της Γιόχαν.
Χόρεψαν τα γράμματα, μπροστά στα μάτια της Λένης. Απόμεινε εκεί να τα κοιτάει, σαν να περίμενε να αλλάξουν θέση και να εμφανιστεί κάποιο άλλο όνομα. Και όχι αυτό το ξεχασμένο, πάνω στο ταλαιπωρημένο χαρτί. Όσο όμως και αν χόρευαν τα γράμματα, όσο και αν θάμπωναν τα μάτια της, εκείνο παρέμενε το ίδιο, Ποιος την θυμήθηκε μετά απο τόσα χρόνια, ποιος την γύρευε με αυτό το όνομα; Γιατί δεν την άφηναν επιτέλους να ξεχάσει; Γύρισε να δώσει τον φάκελο πίσω στην Όλγα, κάνοντας της νόημα να τον πετάξει
"Απο ποιον είναι;" ακούστηκε η φωνή του Γιόχαν
"Απο την Ελλάδα" ψέλλισε εκείνη
"Υπέροχα!" πετάχτηκε η Όλγα σαν το θέμα να αφορούσε και την ίδια. "Ωραίο πράγα νέα απο πατρίντα, Ωραίο πράμα έχεις ρίζες "
Για λίγες στιγμές επικράτησε απόλυτη σιωπή.
"Και αν είναι σάπιες;" ακούστηκε ένας ψίθυρος, μα η Όλγα δεν κατάλαβε αν βγήκε απο το στόμα της Λένης ή του Γιόχαν.
Με μια εξαιρετικά κορυφωμένη εξέλιξη, μέσα από τις περιγραφές των πρωταγωνιστών, εμφανίζεται η πορεία της ορατής και αόρατης αλήθειας πίσω από τα φανερά γεγονότα. Τα εμφανή και αφανή σημάδια των ψυχών που πλήγωσε ο πόλεμος, αλλά κυρίως οι αντιδράσεις των ανθρώπων. Έως τώρα έχω διαβάσει σε βιβλία για ήρωες και δοσίλογους. Τώρα διαβάζω για εκείνους που επέλεξαν τον πιο αμφιλεγόμενο τρόπο ζωής μέσα σε έναν πόλεμο. Τον δρόμο της ζωής της επιβίωσης και της ανάγκης. Κάποιοι επέλεξαν το γκρι ανάμεσα στο Μαύρο του Πολέμου και το Λευκό της ζωής. Οι συνέπειες συγκλονιστικές και πέρα για πέρα αληθινές. Οι γυναίκες της ανάγκης που διάλεξαν μια άλλη πορεία διαφορετική, όχι για να προδώσουν, αλλά απλά για να ζήσουν. Παιδιά της Ντροπής που κουβάλησαν παρά την θέληση τους τις αμαρτίες των γονιών τους. Αμαρτίες που είχαν σαν βάση είτε την επιλογή επιβίωσης είτε την ιδεολογική επιλογή.
Οι λέξεις παίζουν έναν άναρχο ρόλο στις ζωές και στις σκέψεις των πρωταγωνιστών, Τους υπενθυμίζουν τις υποχρεώσεις που τους έθεσαν οι εποχές, Τους γεμίζουν ενοχές, Θυμό, πίκρα, οργή για τον ιδιότυπο ρατσισμό που έζησαν, για τον άδικο σταυρό που κουβάλησαν, Για την απομόνωση που βίωσαν και την αναγκαστική αυτοεξορία που αναγκάστηκαν να επιβάλλουν στον εαυτό τους. Για τον εξιλεωτικό ή επιβεβλημένο ευνουχισμό των συναισθημάτων τους που τους καθήλωσε σε μια ζωή στάσιμη χωρίς συνέχεια.
Οι στιγμές γεμίζουν συγκίνηση καθώς το κρύσταλλο της άγνοιας σπάει και η αλήθεια φανερώνεται διαφορετική στα μάτια των ηρώων. Γιατί αυτή η ιστορία καθώς κυλάει, έχει δυο όψεις και για τους ήρωες και για τους αναγνώστες. Η ιστορία της Βιολέτας και του Γκούσταβ. Η ιστορία της Λένης και του Γιόχαν φανερώνουν τα μυστικά, τις σκέψεις και τις αντιδράσεις αυτών που στιγμάτισαν και αυτών που στιγματίστηκαν. Αλλά και αυτών των ανθρώπων που έγιναν η γέφυρα και το στήριγμα για να μπορέσουν να αντέξουν την δύναμη της κατακραυγής κάποιοι απο τους ήρωες. (Ο Νικηφόρος ο αφανής ήρωας η κρυφή και ουσιαστική δύναμη της Βιολέτας αποτελεί τον ισχυρό στυλοβάτη των εξελίξεων.)
Μου άρεσε πολύ ο τρόπος της αφήγησης της ιστορίας της Λένης και του Γιόχαν, που δίνεται σαν αντιπαράθεση στιγμών που τους ένωσαν σε μια κοινή πορεία αυτής της απομόνωσης και του περιθωρίου, Με ξεχωριστά βιώματα, αλλά με κοινές συνισταμένες θα βρεθούν μαζί για να επουλώσουν πληγές που είναι ίσως και ακατόρθωτο να επουλωθούν. Στερούνται τα όνειρα τους, ντρέπονται για τις πράξεις τους, νιώθουν ενοχές για το χρώμα των ματιών τους ακόμα και για το σπέρμα τους.
Μέσα σε έναν μικρό και ασφυκτικό κλοιό η περιθωριοποίηση της παιδικής ψυχής η εξιλέωση του αίματος και της συνείδησης, δοκιμάζεται με έναν τρόπο που σφυροκοπά κάθε συναίσθημα από αντίθετες πλευρές με σκοπό την οριστική λύτρωση.
Ήρωες τραγικοί, σκληροί και εύθραυστοι. Ήρωες που χάνονται στην υπόκρουση της σιωπής και της μοίρας τους. Μια πλοκή γεμάτη από συναισθηματικές ανατροπές, απρόσμενες κορυφώσεις και σθεναρές μεταπτώσεις. Μισείς τον Πόλεμο και τον τρόπο που αυτός σμιλεύει αρνητικά τους χαρακτήρες βγάζοντας από μέσα τους το χυδαίο και το άσχημο. Το όμορφο, το καλό και το ελπιδοφόρο χάνεται ή παραμένει μόνο στην καρδία και στην ψυχή αυτών που θέλησαν να απομονωθούν σε μια ατμόσφαιρα ιδιότυπης τρέλας,
Οι ιστορίες του βιβλίου δεν είναι ιστορίες έρωτα, αλλά ιστορίες αγάπης που γεννήθηκαν κάτω απο την προτροπή μιας ανάγκης, της επιβίωσης, τις ειδικές περιστάσεις του πολέμου και τις ειδικές συνθήκες των βιωμάτων που ταυτίστηκαν στην πορεία μιας ζωής που είχε ανάγκη για συνύπαρξη για μοίρασμα, για γαλήνη και θαλπωρή και για λύτρωση.
Ειλικρινά θα ήθελα να γράψω πολλά. Να αναλύσω και να συζητήσω σημείο σημείο την ψυχολογία που αναπτύσσουν οι ήρωες, Τον τρόπο της σκέψη τους, την πορεία που καταλήγουν να πάρουν οι αποφάσεις τους, Τον τρόπο που όλα τα γεγονότα και όλες οι συμπεριφορές φορτώνονται στις πλάτες των αθώων παιδικών ψυχών διαμορφώνοντας χαρακτήρες και ορίζοντας πράξεις αναπότρεπτες και αμετάκλητες. Όμως η μαγεία σε κάθε βιβλίο είναι ο αναγνώστης να ανακαλύπτει μόνος του και τις διαστάσεις και τα συναισθήματα που του γεννά το κάθε βιβλίο. Και σε αυτό το βιβλίο ακόμα και αν το διαβάσεις δεύτερη και τρίτη φορά, σίγουρα θα ανακαλύψεις κάτι καινούργιο κάτι που σου ξέφυγε από την συγκλονιστική ροή του λόγου, αλλά και την συνταρακτική πορεία της ιστορίας των ηρώων.
Ένα από τα καλύτερα βιβλία του 2019.....
Το Βιβλίο κυκλοφορεί από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου